Je bent de hele dag aan het regelen, op je werk en thuis. Je draagt, je lost op en je gaat door. En dan zegt je partner ’s avonds iets kleins en schiet je uit je slof. Of je zit op de bank en hebt eigenlijk geen idee wat je voelt, behalve moe.
Ik ken dat van mezelf (ja, ook meneer de ademcoach). Ik ben heel goed in dragen en doorgaan, in het doen en in het goed doen. Ergens had ik geleerd dat ik zo een goede man was: degene die de oplossing weet.
Waar het begon
In 2020 studeerde ik af als internationaal NLP-trainer. Daarvoor schreef ik een scriptie over een toepassing van NLP, met een knipoog “NLP voor échte mannen” genoemd. Het ging over jonge vaders die vastliepen in het klassieke beeld van wat een man hoort te zijn. Ik schreef toen: “Ik ben ervan overtuigd dat heel veel mannen meer dan moe worden van het voldoen aan dit klassieke manbeeld.” En verderop: “Mannen, werk aan de winkel!”
Dat vind ik nog steeds. Alleen kijk ik er inmiddels iets anders naar.
Geen vrouwelijke kant
We hebben iets vreemds heel normaal gemaakt: dat sommige menselijke kwaliteiten mannelijk zijn en andere vrouwelijk. Kracht, autonomie en daadkracht noemen we mannelijk. Gevoeligheid, kwetsbaarheid, zorgzaamheid en verbinding noemen we vrouwelijk. En we hebben die eigenschappen niet alleen verdeeld, we hebben ze ook verschillend gewaardeerd.
Je hoort het ook vaak: als man moet je je vrouwelijke kant omarmen. Dat is goed bedoeld, en die zin was voor mij de aanleiding om hier verder over na te denken.
In mijn scriptie schreef ik zelf ook over een balans tussen het mannelijke en het vrouwelijke. Daar is niks mis mee, maar ik zie inmiddels ook de valkuil. Het klinkt alsof gevoeligheid en zorgzaamheid buiten jou liggen, bij vrouwen, en alsof je als man een stukje vrouwelijker moet worden om ze te ontwikkelen. Voor veel mannen is dat geen uitnodiging.
Het is geen vrouwelijke kant. Het is een deel van je menselijke geheel. Als je die kwaliteiten in jezelf terugvindt en ze niet meer hoeft weg te drukken om aan een manbeeld te voldoen, word je niet minder man. Je wordt juist meer jezelf, een completere man. Het jasje dat we hebben meegekregen, zit vaak gewoon te strak.
Wat er in jezelf gebeurt
Waar ik in mijn werk vooral mee bezig ben, is het werk naar binnen. Dit is wat je mannenwerk zou kunnen noemen; ik zie het als werken aan wie je bent als man. Wat gebeurt er met je als iemand nee zegt? Als je partner iets anders wil dan jij? Als je kritiek krijgt of het gevoel hebt dat je de controle kwijtraakt? Misschien voel je boosheid, schaamte of onzekerheid. Misschien wil je jezelf verdedigen, de ander overtuigen, het probleem oplossen of je juist terugtrekken.
Dat zijn precies de momenten om jezelf te leren kennen. Je hoeft niet te voorkomen dat je geraakt wordt. Wel kun je leren verantwoordelijkheid te nemen voor wat je met die geraaktheid doet, want hoe je daarmee omgaat, merken de mensen met wie je leeft.
Vaak zit daar een patroon onder. Sterk zijn, het goed doen en de oplossing weten zijn mooie eigenschappen, en tegelijk zijn ze soms een manier om je onzekerheid niet te hoeven voelen. Daarmee zet je een deel van jezelf aan de kant: het deel dat het soms gewoon niet weet. Voor mij is het omarmen van dat niet-weten een bevrijdend proces geweest.
Je bent niet het beeld van mannelijkheid dat je hebt meegekregen. Je hoeft daar niet aan te voldoen, maar onbewust zijn we dat vaak wel gaan doen.
Je lijf weet het vaak eerder
Bij dat manbeeld hoort ook dat we vooral in ons hoofd zitten. Rationeel zijn geldt als mannelijk: denken, analyseren en oplossen worden hoog gewaardeerd. Voelen, merken hoe iets voor je is, zien we eerder als vrouwelijk, en dat wordt minder gewaardeerd. Dus drukken we ons gevoel vaak weg. Behalve boosheid, want die hangt samen met kracht. Dat is eigenlijk het enige gevoel dat je als man wél mag laten zien, volgens dat typische manbeeld dan.
Daar zit ook een keerzijde aan. Als al je andere gevoelens via boosheid naar buiten moeten, wordt die boosheid groter en neemt ze het makkelijk over. Dan voel je je boosheid niet meer, maar wórd je je boosheid, met alle gevolgen van dien, thuis en daarbuiten.
Daardoor klinkt naar binnen kijken al snel als nadenken. Maar veel van wat er in je gebeurt, merk je eerst in je lijf: je kaken die aanspannen, je schouders die omhooggaan, je adem die hoog en kort wordt. Je lijf weet het vaak eerder dan je hoofd. En je adem is een directe ingang: als je rustiger ademt, ontstaat er ruimte om te merken wat er speelt en om anders te kiezen.
Schuld of verantwoordelijkheid
Dat werk naar binnen staat niet los van de wereld om ons heen. Mannen en vrouwen zijn nog niet op alle vlakken gelijkwaardig, en daarin hebben we als mannen een verantwoordelijkheid. Niet omdat we persoonlijk schuldig zijn aan alles wat er is gebeurd, maar omdat we invloed hebben op hoe het nu gaat.
Schuld vraagt: heb ik dit veroorzaakt? Verantwoordelijkheid vraagt: wat doe ik met de invloed die ik heb?
Soms betekent dat je uitspreken. Niet meelachen om een grensoverschrijdende opmerking, iemand aanspreken op zijn gedrag, je stem gebruiken als iemand anders daar de ruimte niet voor krijgt. En soms betekent het eerst eens goed kijken naar wat er in jezelf gebeurt als het schuurt. Daarom is innerlijk werk voor mij óók maatschappelijk werk.
Waar ik naartoe wil
Ik geloof dat we als mannen vrijer kunnen worden in hoe we man zijn, met ruimte voor alles wat we in ons hebben. En dat we onze invloed kunnen gebruiken voor een samenleving waarin mannen en vrouwen echt gelijkwaardig zijn.
Daar werk ik aan in coaching, in de training Eigen Koers en in de workshops die ik geef. Op deze pagina schrijf ik er verder over.
Mannen, we hebben werk te doen.
