Het is een drukke week geweest. Ik ben helemaal op. Dan vraagt iemand of ik even met iets wil helpen, en voordat ik er goed over heb nagedacht, heb ik al ja gezegd. Dat ik moe ben, ontken ik gewoon. Of ik leg mezelf uit dat ik later wel uitrust, dat dit echt belangrijk is, of dat de moeheid vanzelf weggaat als ik eenmaal bezig ben.
Lang zag ik dat gewoon als behulpzaam zijn. Ik vond het ook fijn om de oplossing te weten, voor mezelf en eerlijk gezegd ook voor de ander (ook als die daar niet om had gevraagd). Pas later zag ik wat eronder zat: het idee dat een goede man ‘draagt’ en doorgaat. Nou zou je zeggen dat grenzen aangeven juist iets mannelijks is. Dat klopt misschien voor de grens naar buiten, zoals opkomen voor jezelf of iemand stoppen. Alleen ging het bij mij om een andere grens, die van mijn eigen rust. Ik merkte heus wel dat ik moe was, maar ik praatte het weg en ging gewoon over die grens heen. De verantwoordelijkheid die ik voelde, was groter dan ikzelf.
De manbox
Voor dit soort ongeschreven regels bestaat een naam: de manbox. De term komt van Tony Porter, medeoprichter van de Amerikaanse organisatie A Call to Men. In zijn TED-talk uit 2010 vertelt hij hoe hij zijn huilende zoontje van vijf naar zijn kamer stuurde. Hij mocht pas terugkomen als hij weer ‘als een man’ met zijn vader kon praten.
In de box zitten regels die veel mannen herkennen, ook al heeft niemand ze ooit hardop uitgesproken: sterk zijn, niet zeuren, het zelf oplossen, zorgen dat er geld binnenkomt en de controle houden. Op zich zitten daar mooie dingen tussen. Het wordt pas een probleem als je er nooit uit mag stappen. In mijn artikel Mannen, we hebben werk te doen schreef ik al over hoe we menselijke kwaliteiten hebben verdeeld in mannelijk en vrouwelijk. De manbox is wat er gebeurt als je je aan één kant van die verdeling moet houden.
Want wat niet in de box past, moet ergens heen. Verdriet, twijfel of angst, of de behoefte om gesteund te worden, zet je aan de kant. Je zet het in de schaduw, of je laat het in ieder geval niet zien. Naar buiten laat je een beeld zien waarvan je denkt dat je eraan moet voldoen om oké te zijn.
Nu klinkt het alsof dat een bewuste keuze is. Dat is het natuurlijk niet. We hebben het zo ingelepeld gekregen dat het onderdeel is geworden van wie we denken te zijn, en van hoe we naar onszelf en naar andere mannen kijken. Zolang je daar niet bij stilstaat, lijkt het gewoon de normaalste zaak van de wereld. Zo is het nu eenmaal.
Wat het kost
Het meest kost het je contact met jezelf. Als je iets lang genoeg wegdrukt, merk je op een gegeven moment niet eens meer dat het er is. Weg is het daarmee niet. Vaak zit het in je lijf, zoals ik in mijn vorige artikel al beschreef: in je kaken, je schouders of je adem. En boosheid is vaak het enige gevoel dat volgens de box wel mag. Dan komt de rest er soms via die weg uit, met een kort lontje thuis.
Het kost ook iets in je vriendschappen. Vriendschappen met diepgang zijn vriendschappen waarin je deelt wat er in je leeft, en waarin het veilig genoeg is om ook te delen wat kwetsbaar is. Dat je een situatie bijvoorbeeld moeilijk vindt en niet weet hoe je ermee om moet gaan. In zo’n vriendschap mag die zoektocht er gewoon zijn, zonder dat iemand meteen met een kant-en-klare oplossing komt, zodat iedereen weer verder kan met het bier en de barbecue. (Niet dat ik iets tegen barbecueën heb hoor, maar dat is een ander verhaal.)
En het kost iets aan je gezondheid. Mannen zoeken later hulp als het niet goed met ze gaat. Volgens onderzoek van het Trimbos-instituut zit er bij vrouwen gemiddeld bijna drie jaar minder tijd tussen het begin van een psychische aandoening en het eerste contact met de zorg dan bij mannen. En uit een groot internationaal onderzoek naar de manbox (Promundo, 2017) bleek dat jonge mannen die sterk in deze regels geloven, vaker depressief zijn en vaker te veel drinken.
Sta er eens bij stil
Daarom wil ik je uitnodigen om eens stil te staan bij hoe je zelf als man naar jezelf kijkt. Wanneer heb je het gevoel dat iets er mag zijn, en wanneer juist niet? Misschien merkte je een keer verdriet en bewoog je er heel snel langs, door afleiding te zoeken, het te overschreeuwen of het te ontkennen. Misschien had je de behoefte om iets met iemand te delen en deed je dat steeds maar niet, omdat het spannend voelde. Dat zijn signalen dat je iets binnenhoudt wat er wel is.
Je hoeft er nog niks mee te doen. Het is al heel wat als je het gaat opmerken.
Wat het je oplevert
Voor mij betekent het vooral dat ik eerlijker naar mezelf kan zijn. Dat ik kan erkennen: dit is wat er nu is, en dit is wat ik nodig heb. Ook als dat rust is, terwijl iemand om hulp vraagt. Dat hoort voor mij ook bij volwassen man zijn. Als je merkt wat er in je gebeurt, krijg je ook meer keuze in hoe je reageert. Thuis betekent dat minder vaak vanuit een kort lontje, en je kinderen zien een vader die ook kan zeggen dat hij iets moeilijk vindt. En met een vriend die weet wat er in je leeft, sta je er minder alleen voor.
Wat het niet betekent
Uit de box stappen betekent niet dat je in een nieuwe box terecht moet komen. Je hoeft geen softie te worden, en ook niet datgene waarvan je denkt dat vrouwen het willen zien. Je mag in jezelf de balans vinden tussen kracht en kwetsbaarheid, of de kracht vinden in je kwetsbaarheid, hoe je het ook noemt. Je mag je verstand gebruiken én je gevoel, en dat allemaal laten dienen voor wat jij het belangrijkste vindt in je leven. Voor de een is dat zijn gezin, voor de ander zijn bedrijf, reizen, de natuur, gezond blijven of andere mensen helpen.
Als je niet meer aan dat beeld hoeft te voldoen, ligt er een soort onontgonnen terrein voor je. Je mag op ontdekkingstocht naar wie je eigenlijk bent, zonder al je ideeën daarover. Dat is best eng, want de meesten van ons hebben dat nooit gedaan en je weet niet wat je tegenkomt. Het vraagt moed.
En dan dat woord
Dan kom ik bij een woord dat voor veel mannen nog een beetje vies is: feminist. Alsof gelijkwaardigheid iets is wat bij vrouwen hoort, omdat het woord bij vrouwen hoort. Laten we daarom even kijken wat het eigenlijk betekent. Feminisme gaat over gelijke rechten, kansen en behandeling, ongeacht je geslacht. Het kijkt kritisch naar ongelijke machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen, en het gaat over autonomie: dat iedereen zelf mag beslissen over zijn eigen lichaam en zijn eigen leven.
Als je het zo bekijkt, gaat het ook over ons. De manbox bepaalt namelijk ook voor mannen wat ze wel en niet mogen voelen en laten zien. Uit die box stappen is dus ook een stukje zeggenschap over je eigen leven terugpakken.
Hebben we dan een nieuw woord nodig? Eerlijk gezegd weet ik dat niet. Ik zie mezelf in ieder geval als feminist, en dat is wat mij betreft en-en. De manbox kost ons als mannen iets, maar ongelijkheid kost vooral heel veel vrouwen heel veel: denk aan geweld en misbruik, slechte behandeling en ongelijke kansen. Dat wil ik niet kleiner maken doordat dit stuk vooral over mannen gaat. Als je ziet wat het hen kost én wat het ons kost, is gelijkwaardigheid ook onze zaak.
Zie je jezelf niet als feminist? Dan ben ik benieuwd hoe jij kijkt naar gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen, en naar wat wij daarin te doen hebben.
Wil je een begin maken met dat zelfonderzoek? In het gratis werkboek leer je beter opmerken wat er in je gebeurt, ook op de momenten dat je automatisch reageert: vraag het hier aan.
Tony Porter zegt het aan het eind van zijn TED-talk zo:
“My liberation as a man is tied to your liberation as a woman.”
(Mijn bevrijding als man is verbonden met jouw bevrijding als vrouw.)
Bronnen
- Tony Porter, A call to men, TED-talk (2010)
- Brian Heilman, Gary Barker en Alexander Harrison, The Man Box: A Study on Being a Young Man in the US, UK, and Mexico, Promundo-US en Unilever (2017)
- Trimbos-instituut, onderzoek naar hulp zoeken bij psychische aandoeningen (NEMESIS)
